Raha araka ny fampianarana fohifohy nomen’Andriamatoa Harinjaka ANDRIANANJA, mpampiofana ara-kajy mirindra, dia ny fifandraisan’ny hery misintona (gravité), ny fihodinan’ny Tany ary ny toeran’ny Volana sy ny Masoandro no mamaritra ny fiovan’ny haavon’ny ranomasina eto ambonin’ny tany.
Tranga hita isan’andro eny amoron-tsiraka izany, ka mahatonga ny ranomasina hiakatra sy hidina amin’ny fotoana samihafa.
Ny Volana no tena tompon’antoka lehibe
Araka ny fanazavan’ny siansa, ny gravité-n’ny Volana no tena mahatonga ny marée. Misintona ny Tany ny Volana, ary satria ranoka ny ranomasina dia mora mihetsika kokoa noho ny tany mafy izy.
Eo amin’ilay lafin’ny Tany akaiky indrindra ny Volana dia voasintona kokoa ny rano, ka miakatra kely mankany aminy. Izany no mahatonga ny marée haute na ranomasina miakatra.
Fa tsy eo ihany no misy rano miakatra. Mahagaga fa misy fisondrotana koa amin’ny lafiny mifanohitra amin’ny Volana. Izany dia vokatry ny fihodinan’ny Tany sy ny Volana manodidina ivon-toerana iraisana iray, ka miteraka hery manosika ny rano hivoaka amin’ilay lafiny hafa.
Noho izany dia matetika misy toerana roa eto ambonin’ny Tany ahitana:
- rano miakatra (marée haute),
- ary eo anelanelany kosa no misy rano midina (marée basse).
In-droa isan’andro no miseho ny marée amin’ny toerana maro
Rehefa mihodina ny Tany dia mandalo amin’ireo faritra misy rano miakatra ny morontsiraka tsirairay. Izany no mahatonga amin’ny toerana maro hisy:
- marée haute,
- marée basse,
- marée haute indray,
- ary marée basse indray,
ao anatin’ny iray andro eo ho eo.
Misy anjara toerana koa ny Masoandro
Ankoatra ny Volana dia misy fiantraikany amin’ny ranomasina ihany koa ny Masoandro. Na dia lehibe aza izy, dia lavitra kokoa ka malemy kokoa ny heriny amin’ny marée.
Rehefa mifanaraka tsara anefa ny Masoandro sy ny Volana — toy ny amin’ny volana feno (pleine lune) na volana vaovao (nouvelle lune) — dia mitambatra ny heriny ka mampiakatra be ny ranomasina. Antsoina hoe grande marée izany.
Fa rehefa miendrika zoro 90° kosa ny toeran’ny Masoandro sy ny Volana raha jerena avy eto an-Tany, dia mifampihena ny heriny ka malefaka kokoa ny marée.
Tsy tokony hafangaro ny marée sy ny onja
Marihina fa samy hafa tanteraka:
- ny marée, izay fisondrotana sy fidinan’ny ranomasina,
- ary ny onja, izay fihetsehan’ny rano ateraky ny rivotra sy ny fikorianany eny amoron-dranomasina.
Fehiny
Tsy tranga kisendrasendra ny fiakaran’ny ranomasina sy ny fidinany. Ny gravité-n’ny Volana, miaraka amin’ny fiantraikan’ny Masoandro sy ny fihodinan’ny Tany, no mifehy izany zava-miseho izany isan’andro.
Ho an’ireo monina amoron-tsiraka, zava-dehibe ny fahafantarana ny marée satria misy fiantraikany amin’ny jono, ny fivezivezena an-dranomasina ary ny fiainan’ny mponina andavanandro izany.
Loharano : Harinjaka ANDRIANANJA
